ΑΠΟΨΗ

Μπάσδρα | Η άγνωστη ιστορία της διάσωσης της εβραϊκής κοινότητας της Κατερίνης

Μπάσδρα | Η άγνωστη ιστορία της διάσωσης της εβραϊκής κοινότητας της Κατερίνης

Η 27η Ιανουαρίου γιορτάζεται κάθε χρόνο ως Διεθνής Ημέρα Μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος από το ναζιστικό καθεστώς στον Β” Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις 27 Ιανουαρίου του 1945 γράφεται το τέλος μιας παγκόσμιας θηριωδίας και μιας μαύρης σελίδας στον πολιτισμό μας. Τα προελαύνοντα σοβιετικά στρατεύματα απελευθερώνουν χιλιάδες κρατούμενων Εβραίων από το μεγαλύτερο στρατόπεδο θανάτου, το Άουσβιτς – Μπίρκεναου στην Πολωνία. Με ομόφωνη απόφαση της Βουλής των Ελλήνων καθιερώνεται και στη χώρα μας η ίδια μέρα ως Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος.
Χιλιάδες Έλληνες Εβραίοι έχασαν τη ζωή τους στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ακμάζουσες και πολυπληθείς εβραϊκές κοινότητες όπως της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων εξαφανίστηκαν σχεδόν στην ολότητα τους. Το 96% του πληθυσμού της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, της αρχαιότερης και σημαντικότερης της Ευρώπης, εξοντώθηκε από τις ναζιστικές διώξεις. Οικογένειες ολόκληρες ξεκληρίστηκαν οδηγούμενες σε κρεματόρια, μανάδες έχασαν τα παιδιά τους, αδέλφια χωρίστηκαν και χάθηκαν για πάντα. Για λαούς όπως ο δικός μας με ιστορικό σπαρακτικών γενοκτονιών όπως των Ποντίων και θύμησες ξεριζωμών και προσφυγιάς, τέτοια γεγονότα αναζωπυρώνουν μνήμες πόνου.

Παρά τον σχεδόν καθολικό αφανισμό των ελληνικών εβραϊκών κοινοτήτων υπήρξαν και φωτεινά παραδείγματα! Η άγνωστη ιστορία της διάσωσης της μικρότερης εβραϊκής κοινότητας στην Ελλάδα, αυτής της Κατερίνης είναι ένα φωτεινό παράδειγμα. Πρόκειται για μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις διάσωσης ολόκληρης της κοινότητας και ίσως της μόνης στην Ελλάδα- ακολούθησε μια παρόμοια προσπάθεια στη Χαλκίδα, κι αργότερα, το 1944, η πιο γνωστή, η διάσωση των Ελλήνων Εβραίων της Ζακύνθου.

Η ιστορία της διάσωσης της εβραϊκής κοινότητας της Κατερίνης, παραμένει μέχρι σήμερα σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό αλλά και στους ίδιους τους κατοίκους της Κατερίνης. Εχει αποτυπωθεί εξαιρετικά στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ «Εκτός Ιστορίας» – “By-standing and standing-by” της Φ. Τερζίδου και παραγωγής Π. Κορτσάρη.

Το ντοκυμαντέρ περιλαμβάνει ζωντανές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα και σπάνιο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό. Τα τριάντα τρία άτομα που αποτελούσαν την εβραϊκή κοινότητα διασώθηκαν όλα χάρις στην αυθόρμητη βοήθεια που πρόσφεραν επώνυμοι και ανώνυμοι Κατερινιώτες με κίνδυνο όχι μόνο της δικής τους ζωής αλλά και αυτής των οικογνειών τους. Άλλος καθυστέρησε την παράδοση ενός τηλεγραφήματος και ειδοποίησε για την επερχόμενη σύλληψη, άλλοι φρόντισαν για τη μεταφορά τους και τους έκρυψαν με κίνδυνο στα κοντινά Πιέρια και τα γύρω χωριά σε σταύλους και υπόγεια, άλλοι τους προμήθευαν με τρόφιμα και ρούχα κατά τη διάρκεια της φυγής. Όλοι βάζοντας σε κίνδυνο της ζωή τους για όσο κράτησε ο πόλεμος και ο διωγμός των Εβραίων. Πόλλες συγκινητικές ιστορίες! Και όχι μόνον αυτό, οι έλληνες χριστιανοί Κατερινιώτες φρόντισαν την περιουσία τους και παρέδωσαν σπίτια, μαγαζιά, κινητή και ακίνητη περισουσία πίσω άθικτη με το τέλος του πολέμου, στους ιδιοκτήτες τους.

Μέσα από την πιο βαθειά ιστορία μίσους και τις πιο σκοτεινές σελίδες της ευρωπαϊκής ιστορίας, το παράδειγμα της Κατερίνης φέρνει μηνύματα αισιοδοξίας και ελπίδας και αναδεικνύει, στους δύσκολους σημερινούς καιρούς, τις πανανθρώπινες αρχές και αξίες του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αλληλεγγύης, της ισότητας, της συνοχής. Εβδομήντα χρόνια πριν, σε μια μικρή και άσημη πόλη κάποιοι, με αυταπάρνηση, ρισκάροντας τη ζωή τους αποφασίζουν να κρύψουν, να σώσουν από το θάνατο τον γείτονα τους, τον συνάνθρωπο, τον φίλο τους, και να διαφυλάξουν την περιουσία του. Χωρίς υστεροβουλία και υπολογισμούς! Ανεξάρτητα από την καταγωγή του, τη θρησκεία του, τις πεποιθήσεις του. Άνθρωποι πιθανόν αγράμματοι, αλλά ανιδιοτελείς και κυρίως ανθρωπιστές!

Για όλους μας, η Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος είναι ημέρα μνήμης, περισυλλογής και ευθύνης. Για κάποιους στην Κατερίνη είναι μέρα και ηρωισμού, και αγάπης και αλληλεγγύης. Τέτοια παραδείγματα αξίζει και να τα θυμόμαστε σαν ελάχιστο φόρο τιμής στα δεκάδες χιλιάδες θύματα της ναζιστικής θηριωδίας των Ελλήνων Εβραίων.

logo podas