ΙΣΤΟΡΙΑ - ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ

Άγιος Διονύσιος εν Ολύμπω | Ἡ ἐθνική συμβολή τῆς Μονῆς

Άγιος Διονύσιος εν Ολύμπω | Ἡ ἐθνική συμβολή τῆς Μονῆς

Ὁ ἅγιος Διονύσιος ἐν Ὀλύμπῳ γεννήθηκε περίπου 50 χρόνια μετά τήν ἄλωση τῆς Πόλεως. Ἡ Μονή πού φέρει τό ὄνομά του, κτίσθηκε ἀπό τόν ὅσιο Διονύσιο τό 1542. Ἀρχικά ἀφιερώθηκε στήν Ἁγία Τριάδα, ὅμως ἀργότερα, ἀπό τά μέσα τοῦ 17ου αἰῶνα, ἐπεκράτησε νά ὀνομάζεται στό ὄνομα τοῦ ἱδρυτοῦ της. Ὁ Ὅσιος ὀργάνωσε τή Μονή του κατά τό κοινοβιακό ἁγιορείτικο σύστημα καί φρόντισε νά τήν διασφαλίσει μέ προνόμια καί ἐλευθερίες ἱδρύοντάς την ὡς Πατριαρχική καί Σταυροπηγιακή. Ἄν καί ὑποδειγματικά ἀκτήμων ὁ Ἅγιος φρόντισε νά προικήσει τήν Μονή μέ ἀκίνητα «διά τήν ἀνάπαυσιν τῶν μοναχῶν καί τῶν ἐπισκεπτῶν» καί γιά τήν ὑποβοήθηση τοῦ πνευματικοῦ καί ἱεραποστολικοῦ της ἔργου.
​Ὁ ἴδιος ὁ ὅσιος Διονύσιος ὑπῆρξε τῦπος καί ὑπογραμμός ἀναχωρητοῦ ἀλλά καί κοινοβιάτου μοναχοῦ, ὑπόδειγμα πραότητος, ταπεινώσεως καί πνευματικῆς τελειότητος, πνευματικός ὁδηγός πλήθους ψυχῶν, μοναχῶν καί λαϊκῶν, μά παράλληλα καί συγγραφέας μέ πλούσιο ἁγιολογικό καί πνευματικό ἔργο, συντάκτης μοναστικῶν κανόνων, ἁγιογράφος καί ἀντιγραφέας χειρογράφων. Συνδύαζε κατά μοναδικό τρόπο τήν αὐστηρότητα τῆς μοναχικῆς ζωῆς μέ τό ἀμείωτο ἐνδιαφέρον του γιά τόν ὑπόδουλο στούς Τούρκους Ἑλληνισμό.
Εἶναι χαρακτηριστικό τό γεγονός τῆς μετατροπῆς τῆς Μονῆς Φιλοθέου σέ ἑλληνόφωνη ἀπό βουλγαρόφωνη, κατά τήν διάρκεια τῆς τριετοῦς ἡγουμενίας του στήν συγκεκριμένη Μονή, ἐξαιτίας τῆς ὁποίας ἀναγκάστηκε νά ἐγκαταλείψει τό Ἅγιον Ὄρος καί νά καταφύγει στόν Τίμιο Πρόδρομο Βερροίας, μαζί μέ ἕναν ἀριθμό πιστῶν μοναχῶν. Σέ αὐτήν μόνασε γιά δέκα ἔτη, κατά τά ὁποία τήν ποίμανε ὡς ἡγούμενος. Ἤδη ἀπό τότε, συγχρόνως μέ τά μοναχικά καί ἡγουμενικά του καθήκοντα, καθιέρωσε τήν περιήγηση στίς πόλεις καί τά χωριά τῆς Μακεδονίας, ὅπου καθοδηγοῦσε πνευματικά, κύρηττε καί στήριζε τόν κόσμο καί πνευματικά, ἀλλά καί ἐθνικά, λόγω τῶν δύστοκων χρόνων τῆς Τουρκοκρατίας. Αὐτή τήν πρακτική συνέχισε ἀργότερα καί στόν Ὄλυμπο, ἀλλά καί στήν Θεσσαλία, ὅπου ἵδρυσε τήν Μονή τῆς Σουρβιᾶς, τήν ὁποία ποτέ δέν σταμάτησε νά ἐπισκέπτεται καί νά ποιμαίνει. Οὐσιαστικά ἐνεργοῦσε ὡς ἕνας πρόδρομος τοῦ Πατροκοσμᾶ, ὅπως συνέβηκε, ἄλλωστε, καί μέ ἄλλους ἁγίους καί κληρικούς αὐτῆς τῆς περιόδου.
​Ἡ Μονή, ἡ ὁποία μέ τίς εὐχές τοῦ Ἁγίου Διονυσίου ἔχει συνεχή ζωή καί παρουσία μοναχῶν ἐδῶ καί 500 περίπου ἔτη, ἐξαιτίας τῆς προσωπικότητος τοῦ Ἁγίου, ἔγινε σύντομα εὐρύτερα γνωστή καί ἀνέπτυξε μεγάλη πνευματική δραστηριότητα κατά τό πρότυπο τοῦ ἱδρυτοῦ της. Σέ ὅλη τήν μακρά ἱστορία της ἀπετέλεσε ἕνα πνευματικό καταφύγιο ὅλων τῶν εὑρισκομένων σέ κάθε εἴδους ἀνάγκη, εἰδικά κατά τήν Όθωμανική περίοδο, καθώς, ἐπίσης, συμμετεῖχε καί στίς διάφορες ἐθνικές περιπέτειες τοῦ τόπου.
Κατά τόν Βακαλόπουλο, ἡ πρώτη καταστροφή πού ὑπέστη ἡ Μονή ἀπό τόν Τοῦρκο κατακτητή, συνέβη το 1790 ἀπό ἄτακτα στρατεύματα, τά ὁποία τήν ἔκαψαν.
Σύμφωνα μέ γραπτές πηγές καί προφορικές μαρτυρίες ἡ Μονή διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο κατά τόν ἀγώνα γιά τήν ἀνεξαρτησία (1821-30). Ἡ ὀχυρή θέση τῆς Μονῆς ἀποτελοῦσε ἰδανικό τόπο γιά καταφύγιο ἀλλά καί συσκέψεις. Σ’ αὐτή βρῆκε καταφύγιο ὁ Γενικός Ἐπίτροπος Μακεδονίας Γρηγόριος Σάλας μετά τήν καταστολή τῆς ἐπαναστάσεως στό Βέρμιο καί τόν Ὄλυμπο, τόν Ἀπρίλιο τοῦ 1822. Στήν Μονή ἐπίσης ἔγινε σύσκεψη στήν ὁποία ἀποφασίστηκε ἡ κάθοδος τῶν Μακεδόνων ἀγωνιστῶν (Καρατάσος) στήν νότια Ἑλλάδα γιά τήν συνέχιση τοῦ ἀγώνα. Μετά τήν ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου καί κατά τον χρόνο τῶν διαπραγματεύσεων γιά τόν καθορισμό τῶν ἑλληνικῶν συνόρων, παρατηρήθηκε ἔντονη κινητικότητα γιά τήν ἀναζωπύρωση τοῦ ἀγώνα σέ ὅλα τά μέτωπα. Τόν Νοέμβριο τοῦ 1827 ἔγινε στήν Μονή μυστική σύσκεψη πολλῶν ὁπλαρχηγῶν, κληρικῶν καί προκρίτων, κυρίως τῆς περιοχῆς τοῦ Ὀλύμπου καί τῶν Πιερίων. Στίς 3 Νοεμβρίου στέλνουν δύο ἀναφορές στήν ἑλληνική κυβέρνηση καί ζητοῦν ὑποστήριξη. Οἱ ἀναφορές σώζονται στά ΓΑΚ.
Τό 1828 (25 Αὐγούστου) πυρπολήθηκε ἀπό τόν Ἀσλάν μπέη τῆς Λάρισας, λόγῳ τῆς ἐνεργοῦς βοηθείας πού ἐπεδείκνυε στούς ὁπλαρχηγούς. Πυρπολήθηκε, ἐπίσης, καί ἀπό τόν Βελῆ πασᾶ, γιό τοῦ Ἀλῆ πασᾶ τῶν Ἰωαννίνων, ὁ ὁποῖος συνέλαβε τόν ἡγούμενο τῆς Μονῆς Μεθόδιο Παλιούρα καί μαζί μέ 12 μοναχούς τούς ὁποίους ἀπαγχόνισε στήν Λάρισα.
Στήν ἀποτυχημένη ἐπανάσταση τοῦ Ὀλύμπου τοῦ 1878 ἡ Μονή χρησίμευσε σάν σταθμός ἀποβιβάσεως στρατευμάτων καί ἀνεφοδιασμοῦ, ὅπως καί τόπος καί αἰτία διασώσεως τῶν γυναικοπαίδων τοῦ Λιτοχώρου.
Στόν πόλεμο τοῦ 1897 ἐπίσης βοήθησε τά ἐλληνικά στρατεύματα, εὑρισκόμενη στήν παραμεθόριο περιοχή τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, μετά τήν ἐνσωμάτωση τῆς Θεσσαλίας στό Ἑλληνικό Βασίλειο.
Στόν Μακεδονικό ἀγώνα χρησίμευσε σάν καταφύγιο καί πέρασμα τῶν ἀνταρτικῶν ἑλληνικῶν σωμάτων ἀπό τήν ἐλεύθερη Ἑλλάδα στήν Μακεδονία.
​Σημαντική ἐπίσης ὑπῆρξε ἡ συμβολή τῆς Μονῆς στήν προαγωγή τῆς Παιδείας τοῦ Ἔθνους, τῆς πνευματικῆς ἀφυπνίσεως καί τῆς ἐπιστήμης, ἀφοῦ σ’ αὐτήν ὀργανώθηκε πλούσια βιβλιοθήκη πού συνετέλεσε στήν ἀνάδειξη πολλῶν λογίων μορφωμένων μοναχῶν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ὑπῆρξαν ὁ Ἐπίσκοπος Καμπανίας Θεόφιλος καί ὁ Ἱερομόναχος Μεθόδιος Ὀλυμπίτης. Ὁ τελευταῖος ἀσχολήθηκε καί μέ ἐκδόσεις βιβλίων. Ἕνα ἀπό τά βιβλία πού μετέφρασε καί ἐξέδωσε, οἱ Μυσταγωγικές Κατηχήσεις τοῦ Ἁγ. Κυρίλλου Ἱεροσολύμων, κυκλοφορεῖ σέ ἐπανεκδόσεις μέχρι σήμερα. Κατά τήν παραμονή του στήν Λειψία συγκρότησε πλούσια βιβλιοθήκη τετρακοσίων περίπου τόμων, τήν ὁποία κληροδότησε στήν Μονή τῆς μετανοίας του, τήν Μονή τοῦ Ἁγίου Διονυσίου.
Στήν Μονή ἐπίσης ὀργανώθηκαν καί ἐργαστήρια ἁγιογραφίας καί ἀντιγραφῆς χειρογράφων, ἐνῶ εἶναι γνωστή καί ἡ λειτουργία σχολείου, ὅπως μαρτυρεῖ ὁ Τρύφων Εὐαγγελίδης, γιά τούς μοναχούς καί τά παιδιά τῆς περιοχῆς. Ἄλλωστε, ὁ Ὄλυμπος ἔχαιρε ἡμιαυτόνομου καθεστῶτος ἐπί Τουρκοκρατίας. Κατά μία μαρτυρία («Τά Πάτρια», ἔτος Δ’, ἀ.φ. 8 & Κωνσταντῖνος Ζησίου, Νικοτσάρας 1889), σέ αὐτό φοίτησε ὁ Νικοτσάρας, μέ δάσκαλο ἕναν μοναχό Ἄνθιμο. Ὁ Ἀθανάσιος Γ. Ἀδαμόπουλος στό βιβλίο του «Σελίδες ἀπό τό παλιό Λιτόχωρο» (ἐκδ. Δήμου Λιτοχώρου, 1995, σ. 43) ἀναφέρεται στήν ὕπαρξη κρυφοῦ σχολείου στό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Σολομονῆς, κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας. Στηρίζεται στήν προφορική παράδοση, ἀλλά καί σέ μία ἔμμεση μαρτυρία τοῦ καθηγητῆ τῆς ἰατρικῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἰωάννη Ὀλυμπίου (1802-1869), ὁ ὁποῖος ἀναφέρει ὅτι, στά παιδικά του χρόνια στό Λιτόχωρο, μορφώθηκε ἀπό ἕναν λόγιο μοναχό. Ἑπομένως, εἶναι πολύ πιθανό κάποιοι ἤ κάποιος μοναχός, νά παρέδιδε, κατά περιόδους, μαθήματα στό Λιτόχωρο, σ΄ αὐτό τό μετόχι τῆς Μονῆς, τό ὁποῖο τήν χρονική ἐκείνη περίοδο βρισκόταν ἔξω ἀπό τά οἰκοδομημένα ὅρια του Λιτοχώρου, ὅπου ὑπῆρχε σχετική ἀσφάλεια.
Μέρος τῆς βιβλιοθήκης καί τῶν κειμηλίων πού διασώθηκαν, φυλάσσονται σήμερα σέ ἀνακαινισμένο παλιό κτίριο, στό Μετόχι τῆς Μονῆς κοντά στό Λιτόχωρο, τό ὁποῖο ἐγκαινιάσθηκε ἀπό τήν Α.Θ.Π. τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαῖο στίς 29 Μαῒου 1999. Σέ αὐτό σώζεται καί ἕνα χειρόγραφο σχολικό ἐγχειρίδιο τοῦ 1787, τό ὁποῖο περιέχει τυπικά σχολικά θεολογικά καί θύραθεν μαθήματα τοῦ 17ου & 18ου αἰ. Σώζονται, ἐπίσης, ἕνα τυφέκιο Mannlicher-Schönauer M1903 των 6,5 mm, ἕνα τυφέκιο Gras καί ἕνα γιαταγάνι, ἀπό τίς ἐθνικές περιπέτειες τῆς Μονῆς.
​ Ἡ ἐνεργός συμμετοχή τῆς Μονῆς στά γεγονότα καί ἡ συμβολή της στήν προστασία τῶν συνανθρώπων, τοῦ τόπου καί τῶν παραδόσεων εἶχε βαρύ τίμημα καθ’ ὅλη τήν διάρκεια τῆς ἱστορίας της. Ἐκτός ἀπό τίς φυσικές καταστροφές καί πυρκαγιές ὑπέστη ἀλλεπάλληλες καταστροφές, λεηλασίες καί ἀρπαγές μέ τελευταία τήν σχεδόν ὁλοκληρωτική καταστροφή πού ὑπέστη τό 1943 ἀπό τά Γερμανικά στρατεύματα κατοχῆς, τά ὁποῖα μετέτρεψαν τό σπάνιο αὐτό ἀρχιτεκτονικό, ἱστορικό καί θρησκευτικό μνημεῖο σέ ἕναν ὄγκο μελαγχολικῶν ἐρειπίων, ὄχι ὅμως καί ἀνέκφραστο φρουρό τῆς παραδόσεως καί τῆς ἱστορίας μας . . .
​Στό μετόχι τῆς Μονῆς, τό ὁποῖο ἱδρύθηκε τό 1650 στήν θέση «Σκάλα», πού ἀπέχει 3 χιλιόμετρα ἀπό τό Λιτόχωρο, κατέφυγε ἡ ἀδελφότητα μετά τήν καταστροφή τοῦ 1943. Σήμερα ἐγκαταβιώνει ἀδελφότητα 28 μοναχῶν, μέ πρώτο της μέλημα τήν διατήρηση καί συνέχιση τῆς παρακαταθήκης τοῦ Ἁγίου Διονυσίου καί τήν πνευματική της οἰκοδομή, καθώς καί τήν οἰκοδομή τῶν ἀνθρώπων πού καταφεύγουν σέ αὐτήν. Ἐκεῖ, ὅπως ἀναφέρθηκε προηγουμένως, διαφυλάσσονται σέ κατάλληλες συνθῆκες τά διασωθέντα κειμήλια (χειρόγραφα, κώδικες, ἄμφια, ἱερά σκεύη, εἰκονες, ξυλόγλυπτοι σταυροί, ἱερά λείψανα κλπ.), μέρος τῶν ὁποίων ἐκτίθεται καταλλήλως στό Σκευοφυλάκιο, τό ὁποῖο εἶναι ἐπισκέψιμο καθημερινά. Ἡ σύγχρονη βιβλιοθήκη τῆς Μονῆς περιλαμβάνει 40.000 περίπου βιβλία καί 5.500 περιοδικά. Τό Μετόχι, πλέον, ἀποτελεῖ τήν κυρίως Μονή, ἐνῶ ἡ παλαιά Μονή, ἡ ὁποία ἔχει ἀνακηρυχθεῖ διατηρητέο μνημεῖο ἀπό τό Ὑπουργεῖο Πολιτισμοῦ, βρίσκεται ὑπό ἀνασυγκρότηση, ἀνοικοδόμηση καί ἀναπαλαίωση, ἕνα τεράστιο καί χρονοβόρο ἔργο. Σήμερα, το Μετόχι συνιστᾶ ἕναν πόλο ἕλξεως καί πνευματικῆς ὄασης γιά τούς ἀνθρώπους τῆς ἐποχῆς μας, ὅπως ἀκριβῶς συνέβαινε κατά τήν μακραίωνη ἱστορία της.
ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
Ἡμερομηνία​​​​​Γεγονός
Δεκαετία τοῦ 1590
Γέννηση Ἁγ. Διονυσίου ἐν Ὀλύμπῳ
1542
Ἵδρυση Ἱ. Μονῆς Ἁγ. Διονυσίου
1650
Ἵδρυση Μετοχίου στό Λιτόχωρο
1790
Πυρπόληση Μονῆς ἀπό ἄτακτα στρατεύματα
18ος αἰ.
Ἀσφαλεῖς πληροφορίες γιά ὕπαρξη ἁγιογραφικοῦ ἐργαστηρίου μέ ἀποστολές σέ ὅλα σχεδόν τά Βαλκάνια, ἐργαστηρίου ἀντιγραφῆς καί δημιουργίας χειρογράφων, πλούσιας βιβλιοθήκης
19ος αἰ.
Ἀσφαλεῖς πληροφορίες γιά λειτουργία σχολείου
1822
Χρήση τῆς Μονῆς ὡς καταφύγιο ἀπό τόν Γρηγόριο Σάλα
1827
Σύσκεψη ὁπλαρχηγῶν, κληρικῶν καί προκρίτων, κυρίως τῆς περιοχῆς τοῦ Ὀλύμπου καί τῶν Πιερίων καί ἀποστολή ἀναφορῶν στήν ἑλληνική κυβέρνηση
1828
Πυρπόληση ἀπό τόν Ἀσλάν Μπέη τῆς Λάρισας
(ἀκαθόριστη ἡμερομηνία, στήν ἴδια δεκαετία)
Πυρπόληση ἀπό τόν Βελῆ Πασᾶ καί ἀπαγχονισμός τοῦ ἡγούμενου τῆς Μονῆς Μεθόδιου Παλιούρα μαζί μέ 12 μοναχούς στήν Λάρισα
1878
Ἐπανάσταση τοῦ Ὀλύμπου, ἀποβίβαση στρατεύματος καί πολεμικῶν ἐφοδίων, διάσωση γυναικοπαίδων Λιτοχώρου
1897
Βοήθεια στά ἑλληνικά στρατεύματα
1904-1908
Χρήση τῆς Μονῆς ὡς καταφύγιο τῶν ἀντάρτικων ἑλληνικῶν σωμάτων.
1943
Βομβαρδισμός Παλαιᾶς καί Νέας Μονῆς ἀπό Γερμανούς, ἀνατίναξη Παλαιᾶς Μονῆς
1948
Ἐγκατάσταση ἀδελφότητας στήν Νέα Μονή
1986
Ἐγκατάσταση τῆς σύγχρονης ἀδελφότητας
1999
Ἀναπαλαίωση ἡγουμενείου τοῦ 1833 καί μετατροπή του σέ σκευοφυλάκιο καί βιβλιοθήκη
Βακαλοπουλος 16ος αι. αρχη επαναστατων στον ολυμπο
επιστολες σαλα παπαδακης
χρονολογικος πινακας

logo podas

About the author

OM Newsroom

Σχολιάστε το άρθρο

Γράψτε εδώ το σχόλιο σας

Πρόσφατα άρθρα