ΙΣΤΟΡΙΑ - ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ

Απόκριες στο Λιτόχωρο | Στη ρίζα της τριανταφυλλιάς θα στήσω μοναστήρι…

Απόκριες στο Λιτόχωρο | Στη ρίζα της τριανταφυλλιάς θα στήσω μοναστήρι...

Στο Λιτόχωρο η παράδοση είναι τρόπος ζωής και συνδέεται με τον πηγαίο αυθορμητισμό και τη γνήσια λαϊκότητα των κατοίκων.
Τα έθιμα και οι θρησκευτικές τελετές των Λιτοχωριτών έλκουν την καταγωγή τους από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο και μερικά από αυτά χαρακτηρίζονται για την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικότητα τους.

Οι απόκριες στο Λιτόχωρο είναι ξεχωριστές λόγω του εθίμου του καψίματος των κέδρων. Έθιμο που λέγεται πως έχει ρίζες στις Διονυσιάκες τελετές. 

Ο γνωστός ως κέδρος, είναι ο θάμνος Juniperus oxycedrus που καμία σχέση δεν έχει με τους κέδρους του Άτλαντα που συναντάμε ως καλλωπιστικά φυτά σε διάφορους κήπους. Είναι φυτό που ευδοκιμεί στα πυκνά δάση του Ολύμπου, στην Τουρκία και στα δάση των μεσογειακών χωρών. Ως θάμνος συναντάται με ύψος με ύψος έως και 3 μέτρα στην Ελλάδα. 

Γραπτές αναφορές για το έθιμο υπάρχουν στο 1882, στο περιοδικό “Παρνασσός”, σε άρθρο του Λιτοχωρινού Αθανασίου Λασπόπουλου. Εκεί αναφέρεται η πλήρης διαδικασία του εθίμου. 

Αξίζουν να σημειωθούν τα εξής: 
– Το μάζεμα των κέδρων ξεκινούσε αμέσως μετά την Πρωτοχρονιά
– Οι φωτιές άναβαν σε γειτονιές του Λιτοχώρου
– Η έναρξη της διαδικασίας ξεκινούσε με πυροβολισμό μετά το δείπνο, τα κέδρα μεταφέροταν στον τόπο όπου θα ανάψει η φωτιά και μόλις η φωτιά έπιανε ύψος ξεκινούσαν οι χοροί και τα αποκριάτικα τραγούδια.

Πρίν όμως τα κέδρα λάμβανε χώρα το έθιμο της χάσκας. Αμέσως μετά το δείπνο στο σπίτι, ο γηραιότερος της οικογένειας, σε κομμάτι ξύλου, έδενε κλωστή και στην άκρη ένα κομμάτι χαλβά (συνήθως). Κουνούσε τον χαλβά σε κίνηση εκκρεμούς και το περνούσε μπροστά από τα στόματα των υπόλοιπων συνδετημόνων. Νικητής αυτός που θα κατάφερνε να φάει πρώτος τον χαλβά.

Ανάλογες δράσεις, λάμβαναν χώρα και σε άλλες περιοχές της παρολύμπιας περιοχής. 

Τα νεότερα χρόνια

Ξεκινάω με την παραδοχή πως κάποιος δεν μπορεί να λέγεται Λιτοχωρίτης αν δεν έχει κάψει κέδρα στα μπαΐρια, δεν έχει ξενυχτήσει στην φύλαξη των κέδρων και βέβαια δεν έχει κόψει κέδρα στο βουνό. 

Βουνό βέβαια είναι ο Όλυμπος. Έτσι το λέμε εμείς οι ντόπιοι. Ο Όλυμπος είναι το βουνό των βουνών άλλωστε. Ο τόπος μας είναι μικρός, έχει παράξει όμως τόσο μεγάλη ιστορία. Η συνεχής αναφορά μας στα ήθη, τα έθιμά μας και τις παραδόσεις δημιουργεί μια εικόνα και ένα αίσθημα τοπικισμού στον συνομιλητή, που είναι μια λανθασμένη εικόνα. Άλλωστε η αγάπη για τον τόπο μας δεν είναι τοπικισμός, είναι ευλογία. 

Η γειτονιά μου δεν είχε μπαΐρι για να κάψουμε κέδρα. Υπήρχε βέβαια μια τεράστια αλάνα, κάτω από το εκκλησάκι της Αγίας Σαλώνας, που σήμερα είναι το λεγόμενο πάρκο εθνικής αντίστασης. Όλα τα χρόνια κατεβαίναμε την κατηφόρα και συμμετείχαμε στην γειτονιά των Πιπιτσαίων. Δυνατή γειτονιά με πολλά κλεψίματα, ειδικά από την γειτονιά του Αγίου Γεωργίου. Το κρύο ήταν τσουχτερό, η σόμπα που “μπουμπούνιζε” – στο κέντρο της αυτοσχέδιας με νάυλον καλύβας – ζέσταινε τα χέρια μας που ήταν πληγωμένα από την μεταφορά των κέδρων από το βουνό. Πολλές φιλίες γεννήθηκαν γύρω από την πυρακτωμένη σόμπα. Φιλίες που άντεξαν στα χρόνια με τις πιο γλυκές αναμνήσεις της νιότης μας. 

Ως γειτονιά, το φέραμε βαρέως που δεν είχαμε το δικό μας μπαΐρι. Στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 πήραμε την μεγάλη απόφαση. Ανήμερα της αποκριάς αποφασίσαμε να τα μαζέψουμε και να τα κάψουμε. Εγώ, ο αδερφός μου, η αδερφή μου, ο Γιαννούλης ο Μόσχοβας, τα αδέρφια Γκίνου και δεν θυμάμαι ποιοι άλλοι. Ούτε δέκα χρονών παιδιά δεν ήμασταν οι μεγαλύτεροι. Για να φέρουμε όμως τα κέδρα από το βουνό έπρεπε να μας βοηθήσουν οι μεγαλύτεροι. Οι γονείς μας στη δουλειά και χωρίς χρόνο, ο ρόλος έπεσε στους παππούδες μας. Ο παππούς μου Γιώργος Καρτσιούνας και ο μπαρμπα-Γόλας ο Γιαννουλόπουλος ανέλαβαν το κόψιμο των κέδρων. Από κοντά τους και ο μπαρμπα-Αποστόλης ο Μόσχοβας με συμβουλευτικό τόνο τους παρότρυνε.  Κι εμείς με γυμνά χέρια πέρναμε τα κομμένα κέδρα και τα κατεβάζαμε στην γειτονιά. Οι γιαγιάδες της γειτονιάς ανέλαβαν να μας τρατάρουν γλυκά, λαγγίτες και πορτοκαλάδες και εμείς πρέπει να ανεβοκατεβήκαμε το δρόμο για το βουνό ίσα με 20 φορές. 

Τελικά, τα καταφέραμε. Να δείτε χαρά που είχαμε όταν ο μπαρμπα-Γόλας μας είπε σταματήστε, θα πάρω το τρακτέρ και θα γεμίσουμε την καρότσα με κέδρα. Δυο καροτσιές όλες και όλες και έτοιμο το γλέντι. Ο Νίκος Μόσχοβας έφερε τα μεγάφωνα και άλλοι το κρασί. Ήταν δε, η πρώτη φορά στη ζωή μου που ήπια αλκοόλ και δεν μου άρεσε καθόλου!

Για να ξεκινήσει εκείνο το βράδυ το κάψιμο, περιμέναμε τους παππούδες μας να κατεβούνε από το βουνό για να αρχίσει το γλέντι! Και η φωτιά άναψε και οι σπίθες έφταναν πάνω από τις καμινάδες των σπιτιών. Μπροστά οι τρεις παππούδες μας έσερναν τον χορό…

“Στη ρίζα της τριανταφυλλιάς
θα στήσω μοναστήρι
Θα βάλω χίλιες καλογριές
διακόσιους καλογέρους….”

(Το κείμενο είναι αφιερωμένο σε όλους αυτούς που συνέβαλαν ώστε το παιδικό μας όνειρο να γίνει πραγματικότητα και ιδιαίτερα στη μνήμη του παππού μου Γεωργίου Καρτσιούνα και της γιαγιάς μου Δήμητρας Παυλίδου που τα δυο τελευταία χρόνια του κρατά ξανά το μαντήλι για να χορεύει πρώτος στις γειτονιές του Παραδείσου….)

Καλό Πάσχα! Καλή Λευτεριά!

Ι. Ζ. Παπαζαχαρίας

logo podas

About the author

Ιωάννης Ζ. Παπαζαχαρίας

Γεννήθηκε τον Σεπτέμβρη του '76 στη Θεσσαλονίκη.
Μεγάλωσε στο Λιτόχωρο του Ολύμπου.
Σπούδασε Δασολογία στο Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη.
Τα πρώτα του βήματα στη δημοσιογραφία τα έκανε με το dionolympos blogspot που στην συνέχεια εξέλιξε στο site "Τα Ολύμπια Νέα".
Αρθρογραφεί πολιτικά, σχολιάζει τις εξελίξεις και έχει ως στόχο να αναδείξει την ιστορία του τόπου του με τους πραγματικούς πρωταγωνιστές στο προσκήνιο.
Βρίσκεται πίσω από πολλές προεκλογικές εκστρατείες. Δεν του αρέσει να φαίνεται, κάνει τη δουλειά του ήρεμα και αθόρυβα...
Αγαπά καθετί Ελληνικό, ασχολείται με την γενεαλογία και τις γεύσεις (κάτι που του έμεινε από την ενασχόλησή του στο παρελθόν).
Η ενασχόλησή του με τον αθλητισμό περιγράφεται με μία μόνο λέξη: ΑΡΗΣ!
Από το 2017 κατοικεί στην Κατερίνη.
Είναι πατέρας της Κορτέσσας, του Ζαχαρία και του Δημήτρη.
Επικοινωνήστε μαζί του στο ipapazacharias@gmail.com

Σχολιάστε το άρθρο

Γράψτε εδώ το σχόλιο σας