ΙΣΤΟΡΙΑ - ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ

Λιτόχωρο | Το στολισμένο δέντρο των Θεοφανίων – “Προάγγελος” του σημερινού χριστουγεννιάτικου δέντρου

Μια παράδοση που έχει τις ρίζες της στον Χριστιανισμό της Ανατολής και τηρείται – αδιάκοπα – μέχρι και τις ημέρες μας στο Λιτόχωρο Πιερίας

Λιτόχωρο | Το στολισμένο δέντρο των Θεοφανίων - "Προάγγελος" του σημερινού χριστουγεννιάτικου δέντρου
Το στολισμένο δέντρο των Θεοφανίων – Ι. Ν. Αγίου Νικολάου
Λιτόχωρο 5 Ιανουαρίου 2021

Τηρήθηκε και φέτος η παράδοση με την τοποθέτηση του δέντρου των Θεοφανίων πλάι στην εικόνα της βαφτίσεως.

Το έθιμο απαντάται στο Λιτόχωρο Πιερίας από πολύ παλιά και συνδέεται άμεσα με το έθιμο των Σίχνων.

Σύμφωνα με το λαογράφο Κων/νο Καλοκύρη το δέντρο των Χριστουγέννων είναι μίμηση λατρευτικών δέντρων της Ανατολής «Η παλιότερη μαρτυρία, που αναφέρει παρόμοιο διάκοσμο, είναι ένα χειρόγραφο πιθανώς του 13ου αιώνα στο Βρετανικό Μουσείο, το οποίο κάνει λόγο για ένα ναό, που έκτισε το 512 ο βυζαντινός αυτοκράτορας Αναστάσιος ο Α΄ στο Tur Abdin της βόρειας Συρίας. Μαζί με τα άλλα αφιερώματα και στολίδια γίνεται λόγος και για δύο μεγάλα ορειχάλκινα δέντρα, τα οποία ήταν στημένα στις δυο πλευρές της Ωραίας Πύλης του ιερού Βήματος.

Στα φύλλα των δέντρων υπήρχε θέση για φώτα, ενώ στο καθένα κρέμονταν πενήντα (50 ) αργυρές αλυσίδες από πάνω έως κάτω και σ’ αυτές ήταν τοποθετημένα μικρά αντικείμενα από χαλκό, χρυσό και άργυρο, όπως: αυγά, ζώα, πτηνά, σταυροί, στέφανα, κλαδίσκοι, δίσκοι κ.α.». Η περιγραφή θυμίζει ασφαλώς το διάκοσμο των σημερινών Χριστουγεννιάτικων Δέντρων .

Οι χριστιανοί, του προσέδωσαν χριστιανικό νόημα και έβαλαν το δέντρο στις εκκλησίες, εξακολουθώντας να κρεμούν σ’ αυτό διάφορα μικροαντικείμενα, αγγεία, απομιμήσεις ζώων και πτηνών κ.λ.π.Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η προέλευση του εθίμου είναι Ανατολική και πως από την Ανατολή πέρασε στη Δύση. Δεν παραλείπει ο λαογράφος να αναφερθεί σε ακόμη δυο κείμενα στα οποία δίνεται, στο μεν πρώτο, περιγραφή των φώτων σε δέντρα στο επιστύλιο του τέμπλου του Ναού της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως, το 563, και στο άλλο στον Άμβωνα του ίδιου ναού.

Φαίνεται επίσης πως τα συριακά δέντρα, αυτά με την κωνοειδή μορφή και τα φώτα εξελίχθηκαν στα μεγάλα ορειχάλκινα μανουάλια που συναντάμε στα πλάγια της Ωραίας Πύλης στις εκκλησίες μας και μοιάζουν με κωνοειδή δέντρα.

Ο Καλοκύρης λοιπόν θεωρεί πως το δέντρο χρησιμοποιήθηκε ως ιερό από την Εκκλησιά για πρώτη φορά στην Ανατολή, ειδικότερα στη Συρία και είναι αυτό το δέντρο που αποτελεί τον πρόδρομο του σημερινού Χριστουγεννιάτικου δέντρου .Για να ισχυροποιήσει και άλλο την άποψή του αναφέρεται σε έθιμο που υπάρχει από πολύ παλιά στο ναό του Αγίου Νικολάου στο Λιτόχωρο Πιερίας όπου στα Θεοφάνια τοποθετούνται δυο δέντρα μέσα στο ναό, σημασία έχει η τοποθέτηση των δυο δέντρων και μάλιστα κατά τη διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων.

Επιπλέον σε ότι αφορά τη διασύνδεση του δέντρου με τα Χριστούγεννα ο Καλοκύρης πέρα από την παράθεση κειμένων με την οποία στηρίζει την πεποίθηση, Δέντρο-ξύλο(ζωής)–Χριστός, σημειώνει πως στην εικονογραφία της Γεννήσεως συναντάμε δίπλα στη Θεοτόκο με το θείο Βρέφος και ένα δέντρο…» και τέλος παραθέτει κάλαντα που ακούγονταν στην Καππαδοκία, στους Αγίους Τόπους και στην Κρήτη με μια μικρή διαφορά μεταξύ τους:
«κει που γεννήθεκε ο Χριστός χρυσό δενδρίν εβγήκε….»

Ακολουθούν οι φωτογραφίες (κλικ πάνω στις φωτογραφίες για μεγένθυση), από το 1972, που δημοσίευσε στην μελέτη του Καλοκύρη “ΤΑ ΙΕΡΑ ΔΕΝΔΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΞ ΑΝΑΤΟΛΗΣ
ΚΑΤΑΓΟΜΕΝΟΝ ΔΕΝΔΡΟΝ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

(Ολόκληρη η μελέτη έχει δημοσιευθεί από τον Σωτήρη Μασταγκά στον 3ο τόμο από ΤΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ. Διαβάστε την ΕΔΩ από την σελίδα 213 και μετά)

Ι. Ζ. Παπαζαχαρίας

logo podas

About the author

Ιωάννης Ζ. Παπαζαχαρίας

Γεννήθηκε τον Σεπτέμβρη του '76 στη Θεσσαλονίκη.
Μεγάλωσε στο Λιτόχωρο του Ολύμπου.
Σπούδασε Δασολογία στο Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη.
Τα πρώτα του βήματα στη δημοσιογραφία τα έκανε με το dionolympos blogspot που στην συνέχεια εξέλιξε στο site "Τα Ολύμπια Νέα".
Αρθρογραφεί πολιτικά, σχολιάζει τις εξελίξεις και έχει ως στόχο να αναδείξει την ιστορία του τόπου του με τους πραγματικούς πρωταγωνιστές στο προσκήνιο.
Βρίσκεται πίσω από πολλές προεκλογικές εκστρατείες. Δεν του αρέσει να φαίνεται, κάνει τη δουλειά του ήρεμα και αθόρυβα...
Αγαπά καθετί Ελληνικό, ασχολείται με την γενεαλογία και τις γεύσεις (κάτι που του έμεινε από την ενασχόλησή του στο παρελθόν).
Η ενασχόλησή του με τον αθλητισμό περιγράφεται με μία μόνο λέξη: ΑΡΗΣ!
Από το 2017 κατοικεί στην Κατερίνη.
Είναι πατέρας της Κορτέσσας, του Ζαχαρία και του Δημήτρη.
Επικοινωνήστε μαζί του στο ipapazacharias@gmail.com

Σχολιάστε το άρθρο

Γράψτε εδώ το σχόλιο σας