ΙΣΤΟΡΙΑ - ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ

Το Λιτόχωρο στην Εθνεγερσία

ΤΟ ΦΥΛΛΟ ΜΗΤΡΩΟΥ ΚΑΙ 8 ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΟΥ ΛΙΤΟΧΩΡΙΝΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΗ (14 – 4 – 1855)

Στο άρθρο που ακολουθεί θα παρουσιάσω ένα Φύλλο Μητρώου και οκτώ ανέκδοτα έγγραφα του Λιτοχωρινού Γεωργίου Ευαγγέλη, αγωνιστού  του 1821 και κατόπιν στρατιώτου στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Το φύλλο Μητρώου έχει ημερομηνία 14-4-1855, βρίσκεται στο αρχείο του Υπουργείου Στρατιωτικών της περιόδου του Όθωνα και συντάχθηκε για συνταξιοδοτική χρήση.

Τα Φύλλα Μητρώου αγωνιστών του 1821 είναι σημαντική πηγή πληροφοριών, τόσο για την καταγωγή και την ηλικία, αλλά κυρίως διαβάζοντάς τα «μεθάμε με το αθάνατο κρασί του ‘21». Μάς διδάσκουν κυρίως τη φιλοπατρία και τη ζωντάνια, αφού διαπιστώνουμε ότι απλοί άνθρωποι, αγράμματοι και αφανείς ήρωες έφυγαν από τον τόπο τους και προσφέρθηκαν για την ελευθερία και δημιουργία της Ελλάδας. Λόγω της πληθώρας των φακέλων των Γενικών Αρχείων του Κράτους, είναι δύσκολη και επίπονη η προσπάθεια καταγραφής των Λιτοχωρινών αγωνιστών και στρατιωτών.

Το Λιτόχωρο υπάγεται στον Όλυμπο, γι’ αυτό οι αγωνιστές του χαρακτηρίζονται Ολύμπιοι, χωρίς καταγωγή, και είναι δύσκολο να αναγνωριστούν, παρ’ όλο που υπάρχουν οι κατάλογοι πολλών απ’ αυτούς.

Απώτερος σκοπός της παρούσης μικρής έρευνας είναι αφενός να φωτίσουμε πρόσωπα και γεγονότα της εποχής εκείνης, πως δηλαδή ένας απλός άνθρωπος, ο Λιτοχωρινός Γεώργιος Ευαγγέλης, βρέθηκε να πολεμά και να υπηρετεί την πατρίδα μακριά από το Λιτόχωρο, και αφετέρου να αποτίνουμε φόρο τιμής και ευγνωμοσύνης σε αγωνιστές και στρατιώτες για τη μεγάλη θυσία τους προς εμάς και στις επερχόμενες γενεές. Η γνώση της ιστορικής διαδρομής του τόπου μάς καθοδηγεί και μάς παραδειγματίζει με τις γεμάτες αξίες πράξεις των προγόνων μας.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας ως πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας (1828 – 1831) έδειξε ενδιαφέρον για την οργάνωση του Στρατού και την στρατιωτική ανασυγκρότηση του Κράτους. Ανέθεσε την οργάνωση του άτακτου στρατού στον Δημήτριο Υψηλάντη. Με διάταγμα οργάνωσε τις Χιλιαρχίες, τακτικά σώματα που επανδρώθηκαν από εμπειροπόλεμους άνδρες με μάχιμη προϋπηρεσία. Συγκρότησε και τάγματα για την φύλαξη των συνόρων. Επιδιώχθηκε παλαιοί αγωνιστές να βρεθούν στις ίδιες μονάδες με τους οπλαρχηγούς τους, ενώ στρατιώτες από διάφορα μέρη της Ελλάδας συντάχθηκαν σε κοινές ομάδες, προκειμένου να λείψει το τοπικιστικό πνεύμα. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια επικράτησε αναρχία και τα ένοπλα σώματα μεταβλήθηκαν σε στίφη.

Ο νεαρός τότε Βαυαρός βασιλιάς Όθωνας (1833 – 1862) έφτασε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1833, συνοδευόμενος από την Αντιβασιλεία και βαυαρική φρουρά. Αμέσως η Αντιβασιλεία με διάταγμα δημιούργησε νέο Οργανισμό του Στρατού, διέλυσε τα άτακτα στρατεύματα, απαγόρευσε την οπλοφορία και ανασυγκρότησε τον τακτικό Στρατό. Στις νέες στρατιωτικές μονάδες απορροφήθηκαν οι άτακτοι στρατιώτες, όσοι είχαν διάθεση να προσαρμοστούν στις δυτικόφερτες τακτικές των Βαυαρών και Γερμανών. Όσοι είχαν ευδόκιμη υπηρεσία κατατάχθηκαν (διορίστηκαν) στον τακτικό Στρατό. Πολλοί αγωνιστές του 1821 αποχώρησαν, ενώ αρκετοί προσχώρησαν στο νέο σώμα της Χωροφυλακής.

Παρατίθενται τα στοιχεία του Φύλλου Μητρώου.

ΦΥΛΛΟΝ ΜΗΤΡΩΟΥ

Του Στρατιώτου Γεωργίου Ευαγγέλη του Λόχου των Απομάχων

Αριθμός Μητρώου: 444

Ο Βαθμός: Στρατιώτης

Ονόματα. Οικογενείας: Ευαγγέλης

Ονόματα. Βαπτίσεως: Γεώργιος

Τόπος γεννήσεως. Διοίκησις: Οθωμανική

Τόπος γεννήσεως. Χωρίον: Λιτόχωρον

Επάγγελμα των γονέων αν ζώσιν ή απέθανον: –

Εποχή της γεννήσεως. Έτος: 1811

Εποχή της γεννήσεως. Ημέρα: 18

Εποχή της γεννήσεως. Μην: Απρίλιος

Θρησκεία: Ορθόδοξος

Επάγγελμα, τέχνη ή σπουδή: Στρατιωτικός

Έγγαμος. Γυνή: 1

              Τέκνα ανήλικα: 3

Αν διετέλεσε προλαβόντος και πόσον καιρόν εις την στρατιωτικήν υπηρεσίαν της Ελλάδος:

     • Από 1821 – 1828 υπό τον Διαμαντή Νικολάου Ολύμπιον

     • 1828 – 1830 με Ιωάννην Ράγκον

     • 1830 – 1833 με Τσάμην Καρατάσσον

     • Από 1836 – 1851 εις το 2ον  και 3ον Τάγμα Οροφυλακής

Κατετάχθη. Έτος: 1852

Κατετάχθη. Ημέρα: 1

Κατετάχθη. Μην: Ιούνιος

Κατετάχθη. Τίνι τρόπω: Απόμαχος

Διάρκεια της υπηρεσίας: –

Εκστρατεία: –

Απήλθε: –

Παρατηρήσεις: Εκ του 3ου Τάγματος Οροφυλακής

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Ανάστημα, Τρίχες, Μέτωπον, Οφρείς, Οφθαλμοί, Ριν, Στόμα, Γένειον, Πώγων, Σχήμα προσώπου, Χρώμα, Ιδιαίτερα σημεία. –

ΔΙΑΓΩΓΗ: Άριστη, ως εκ της ολιγοχρονίου υπηρεσίας του εις τον Λόχον

Εν Άργος την 14 Απριλίου 1855

Η Διοίκησις του Λόχου

(τίθεται σφραγίς και υπογραφή) Ι. Παπαδάκης

ΠΟΙΝΑΙ

Αριθμός των ποινών –

Εποχή της ενάρξεως της ποινής: Έτος, Ημέρα, Μην

Είδος της ποινής και διάρκεια αυτής: Περιορισμός, Πειθαρχία,

                                                     Φυλάκισις, Ειρκτή

Παρά τίνος ετιμωρήθη –

Αιτιολογία –

ΠΗΓΗ: ΓΑΚ Αθηνών/Κεντρική Υπηρεσία, Αρχειομνήμων, Φάκελος: Συντάξεις και Περιθάλψεις εν γένει (1855), Υποφάκελος: 259 – XXlll. 44, Αρχείο Υπουργείου Στρατιωτικών (περίοδος Όθωνα).

ΛΙΓΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ

Το φύλλο Μητρώου του Ευαγγέλη είναι τυποποιημένο έγγραφο (έντυπο) με προτύπωση των πληροφοριών οι οποίες αναγράφονται χειρόγραφα. Βρίσκεται στη συλλογή φακέλων με τον τίτλο «Συντάξεις και περιθάλψεις εν γένει», μαζί με τα 8 έγγραφα που τον αφορούν, και εκδόθηκε για χρήση συνταξιοδοτική. Οι στήλες με τα λεγόμενα ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ δεν συμπληρώθηκαν, καθόσον τα στοιχεία αυτά δεν κρίθηκαν χρήσιμα κατά την έκδοση του Φύλλου Μητρώου. Η σφραγίδα έχει τον τίτλο «ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΟΥ ΛΟΧΟΥ ΤΩΝ ΑΠΟΜΑΧΩΝ» και στη μέση φέρει τον βασιλικό θυρεό.

Ως προς το επώνυμο «Ευαγγέλης» η σημασιολογία του είναι ότι πρόκειται για πατρωνυμικό. Η ισχυρή εκδοχή είναι ότι το επώνυμο επονομάστηκε από το όνομα του πατέρα του. Στο Τουρκοκρατούμενο Λιτόχωρο η υποχρεωτική αναγραφή επωνύμων ξεκινά μετά το 1850, με την έκδοση των ΧΑΤΙ ΧΟΥΜΑΓΙΟΥΝ, των μεταρρυθμιστικών και εκσυγχρονιστικών διαταγμάτων του Σουλτάνου.

Πώς διασώθηκε η μνήμη της Επανάστασης του 1821; Εκτός από τα απομνημονεύματα των αγωνιστών, ο βασιλιάς Όθωνας είχε καθιερώσει το 1833 προς τιμήν και επιβράβευση τα «Αριστεία», όπως ονομάστηκαν, που δίνονταν από ειδική επιτροπή μετά την συμπλήρωση του 30ου  έτους της ηλικίας των, βεβαιωμένα για τη συμμετοχή τους στον Αγώνα από τους οπλαρχηγούς και επικυρωμένα. Επίσης το 1846 συστάθηκε η «Επιτροπή Θυσιών και Εκδουλεύσεων του Ιερού Αγώνος», προκειμένου να αναγνωρισθούν, αμειφθούν κλπ οι αγωνιστές του 1821. Ο Γεώργιος Ευαγγέλης το 1821 ήταν 10 ετών (γεννημένος το 1811), ενώ σύμφωνα με τα κρατούντα της εποχής, με την συμπλήρωση του 14ου έτους της ηλικίας ένας νεαρός θεωρείτο μάχιμος.

• Στο φύλλο Μητρώου του Λιτοχωρινού Γεωργίου Ευαγγέλη αναγράφεται ότι το χρονικό διάστημα 1821 – 1828 αγωνίστηκε υπό τις διαταγές του κλεφταρματολού Διαμαντή Νικολάου Ολυμπίου. Ο Διαμαντής Νικολάου (1790 – 1856) γεννήθηκε στα Ρυάκια Πιερίας και ήταν γόνος μεγάλης οικογένειας κλεφταρματολών. Πριν και μετά το 1821 έδρασε στους ορεινούς όγκους του Βερμίου, του Ολύμπου και των Πιερίων. Συνέχισε τη δράση του στη νότια Ελλάδα, διορισθείς αρχιστράτηγος Ανατολικής Ελλάδας. Με απόφαση του Όθωνα το 1844 διορίστηκε γερουσιαστής.

• Από το 1828 μέχρι το 1830 ο Ευαγγέλης υπηρέτησε υπό τις διαταγές του αρματολού και αγωνιστού του 1821 Γιαννάκη (Ιωάννη) Ράγκου (1790 – 1870) που καταγόταν από την Αιτωλοακαρνανία. Την εποχή της διακυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια ο Ράγκος πήρε τον βαθμό του συνταγματάρχη και τη διοίκηση των Ελαφρών Ταγμάτων της Ανατολικής Στερεάς.

 • Την περίοδο 1830 – 1833 ο Ευαγγέλης υπηρετεί υπό τις διαταγές του Τσάμη (ή Δημητρίου) Καρατάσου (1798 – 1861), αγωνιστού και οπλαρχηγού στην ελληνική επανάσταση του 1821, γεννημένου στη Στενήμαχο της Ημαθίας. Ο Καρατάσος έδρασε στην περιοχή της Νάουσας. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους συνέχισε τις προσπάθειες για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Το 1833 ο Όθωνας τον προσέλαβε υπασπιστή του.

• Από το 1836 μέχρι το 1851 ο Γεώργιος Ευαγγέλης υπηρετούσε στο 2ο και 3ο Τάγμα Οροφυλακής που είχαν ζώνη ευθύνης και στάθμευαν στη Φθιώτιδα. Τα Τάγματα Οροφυλακής δημιουργήθηκαν το 1833 με σκοπό τη δημόσια ασφάλεια και τη διαφύλαξη της ασφάλειας των Ελληνοτουρκικών συνόρων από ληστοσυμμορίες. Διαλύθηκαν το 1856.

• Στο Φύλλο Μητρώου αναγράφεται ότι την 1 Ιουν 1852 κατετάγη (μετατέθηκε) στον Λόχο Απομάχων. Ο Λόχος Απομάχων ιδρύθηκε το 1833 και αρχικά έδρευε στο Φρούριο της Μονεμβασιάς, όμως το 1850 μετακινήθηκε στους στρατώνες Ιππικού του Άργους. Στον Λόχο υπάγονταν (εντάσσονταν) υπαξιωματικοί και στρατιώτες ανίκανοι (ανάπηροι, τραυματίες) για μάχιμη υπηρεσία, είτε λόγω τραυματισμού, είτε λόγω ηλικίας. Παρουσιάζονταν δύο φορές το έτος, την άνοιξη και το φθινόπωρο, σε υγειονομική επιτροπή του Στρατού για κρίση της σωματικής ικανότητάς τους. Οι απόμαχοι λάβαιναν μισθό αναλόγως του βαθμού των και οι υπηρεσίες που εκτελούσαν ήταν η φύλαξη δημοσίων κτιρίων, υπηρεσιών, αποθηκών, του αγγελιοφόρου, η εσωτερική υπηρεσία του Λόχου κλπ.

Τα έγγραφα που «συνοδεύουν» το Φύλλο Μητρώου του στρατιώτη Γεωργίου Ευαγγέλη είναι συνολικά 8. Είναι συνοπτικά και αναφέρονται σε αίτημά του να λάβει στρατιωτική σύνταξη. Πόσο καιρό βρισκόταν στη Στυλίδα ως απόμαχος, πόσο καιρό βρισκόταν και υπηρετούσε στο Άργος, ποία η πάθησή του δεν μπορούμε να το εξακριβώσουμε. Τι πέτυχε με τις ενέργειές του; Δεν μπορούμε να εξακριβώσουμε επίσης αν τελικά επανήλθε στο Άργος ή εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Στυλίδα.

Τα 8 έγγραφα από τα ΓΑΚ που μας δίνουν στοιχεία για τον Ευαγγέλη είναι τα εξής:

         1. Η αίτησή του με ημερομηνία 1-4-1855 προς το Φρουραρχείο Στυλίδας ότι αδυνατεί να μεταβεί στο Άργος (Λόχος Απομάχων) και ζητά να συνταξιοδοτηθεί.

2. Το έγγραφο με αριθμό 28/6-4-1855 του Φρουραρχείου Στυλίδας προς το Υπουργείο Στρατιωτικών. Υποβάλλει την αίτησή του και συνηγορεί.

3. Το Υπουργείο Στρατιωτικών ζητά από τον Λόχο Απομάχων την έκδοση Φύλλου Μητρώου του (Αριθ. 9468/12-4-1855).

4. Ο Λόχος Απομάχων υποβάλλει στο Υπουργείο Στρατιωτικών το αιτηθέν Φύλλον Μητρώου (Αριθ. 1026/14-4-1855).

5. Με την υπ’ αριθμόν 10143/19-4-1855 διαταγή του το Υπουργείο Στρατιωτικών απορρίπτει το αίτημά του για σύνταξη.

6. Το Φρουραρχείο Στυλίδας κοινοποιεί στον Γεώργιο Ευαγγέλη την απόφαση του Υπουργείου Στρατιωτικών (Αριθ. 45/27-4-1855).

7. Όπως πιθανολογείται, ο Ευαγγέλης επανήλθε με νεότερη αίτησή του, και προφανώς νέα στοιχεία, για να συνταξιοδοτηθεί; Το Φρουραρχείο Στυλίδας με το αριθ. 590/27-8βρίου έγγραφό του επανυποβάλλει δικαιολογητικά στο Υπουργείο Στρατιωτικών.

8. Την 14 9βρίου 1855 η αίτησή του ετέθη στο Αρχείο.

Τα 8 έγγραφα που αφορούν τον Γεώργιο Ευαγγέλη:

1

Στυλίς την 1 Απριλίου 1855

                   Ο

Απόμαχος Γεώργιος Ευαγγέλης

                Προς

Το Σεβαστόν Φρουραρχείον Στυλίδος

             Ενταύθα

Ο υποφαινόμενος είμαι απόμαχος, ευρισκόμενος ενταύθα κατά συνέπειαν αδείας απουσίας εξαμήνου, ήτις και έληξεν προ καιρού, και με βιάζουν ήδη να μεταβώ εις Άργος εις όν ανήκω Λόχον, άλλως αποκλείομαι του δικαιώματος καθολοκληρίαν των αποδοχών μου απομαχικής συντάξεως.

Όθεν επί τούτων απάντων, σπεύδω ευπειθώς ν’ αναφέρω ότι είμαι οικογενειάρχης ψυχών 5, εξ ών δύο κοράσια ετών 23 και 10. Και τοιούτος ών δεν δύναμαι να ζήσω εις Άργος διά της ανωτέρω συντάξεώς μου. Διά ταύτα εξαιτούμαι να μεταβώ εις την κατηγορίαν των συνταξιούχων, σύμφωνα με τα εσχάτως ως προς τούτο διαταχθέντα, ως Στρατιώτης αρχαιότατος, ήτοι από την εποχήν του 1821 έτους, όπου ήμην υπό τας διαταγάς των οπλαρχηγών Διαμαντή Νικολάου, Τσάμη Καρατάσου και Ιωάννου Ράγκου.

Από της εποχής αυτής μέχρι της εποχής καθ’ ήν ετέθην εις απομαχίαν, δεν έμεινον εκτός υπηρεσίας ειμή μόνον επί 5 μήνας, και τούτο κατά την διάλυσιν των Χιλιαρχιών.

Απόμαχος δε ετέθην από το 3ον Τάγμα της Οροφυλακής κατά το έτος 1850.

                                   γεοργις εβαγγελις (υπογραφή)

2

Αριθ. 28, Στυλίδα την 6 Απριλίου 1855

                   Το

Φρουραρχείον Στυλίδος

                Προς

Το Υπουργείον των Στρατιωτικών

              Αθήνας

Του ενταύθα διαμένοντος με άδεια απομάχου πρώην οροφύλακος Γεωργίου Ευαγγέλη, την παρακειμένην υποβάλλομεν ευσεβάστως. Παρακαλούμεν να λάβη υπ’ όψιν την αναφερομένην αίτησίν του και διατάξη επ’ αυτής το πρέπον, καθ’ ότι ούτος πραγματικώς ευρίσκεται με πολυάριθμον οικογένειαν και εισέτι άπορος. Τέλος εστερήθη του καθημερινού της τροφής των άρτου.

                                        (τίθεται υπογραφή)

3

Αριθ. 9468

Προς τον Λόχον των Απομάχων επί επιστροφή μετά Φύλλου Μητρώου.

          Αθήναι την 12 Απριλίου 1855

                     Το

    Υπουργείον των Στρατιωτικών

                    Ο

       Γενικός Γραμματεύς

  (τίθεται σφραγίς, υπογραφή)

4

Αριθ. 1026

Εν Άργει την 14 Απριλίου 1855

                Η

Διοίκησις των Απομάχων

             Προς

Το Υπουργείον των Στρατιωτικών

          εις Αθήνας

Επιστρέφοντες την παρούσαν, υποβάλλομεν συνημμένως, ευσεβώς, το αιτηθέν Φύλλον Μητρώου του αναφερομένου Στρατιώτου Γεωργίου Ευαγγέλη.

                      Ι. Παπαδάκης (υπογραφή)

5

Αριθ. 10143

Διαβιβάζεται προς το Φρουραρχείον Στυλίδος, διά να κοινοποιήση εις τον αναφερόμενον ότι εκ του Φύλλου Μητρώου του αποδεικνύεται ότι εγεννήθη κατά το 1811, ώστε η υπηρεσία του κατά τον Νόμον άρχεται από του 17ου έτους ηλικίας του, ήτοι από το 1828, και κατά συνέπειαν δεν δικαιούται εις σύνταξιν, ως μη έχων συμπληρωμένον τον υπό του 5 άρθρου του Νόμου των Συντάξεων απαιτούμενον 30ετή χρόνον υπηρεσίας.

           Αθήναι τη 19 Απριλίου 1855

                          Το

         Υπουργείον των Στρατιωτικών

                           Ο

             Γενικός Γραμματεύς

        (τίθεται σφραγίς, υπογραφή)

6

Αριθ. 45

Προς

Τον Απόμαχον Στρατιώτην Γεώργιον Ευαγγελόπουλον διαβιβάζεται ίνα λάβη γνώσιν της ώδε διαταγής του Υπουργείου των Στρατιωτικών εις απάντησιν της αιτήσεώς του.

Στυλίδα την 27 Απριλίου 1855

Ο Φρούραρχος Στυλίδος (υπογραφή)

7

Αριθ. 590

Στυλίδα τη 27 8βρίου 1855

                Το

Φρουραρχείον Στυλίδος

                Προς

Το επί των Στρατιωτικών Υπουργείον

                Αθήνας

Δυνάμει της από 22 λήγοντος μηνός υπ’ αριθ. 26073 διαταγής σας, επιστρέφεται ευσεβάστως η παρούσα μετά του Φύλλου Μητρώου επί του Λόχου Απομάχων Γεωργίου Ευαγγελή διά τα περαιτέρω.

                             (υπογραφή)

8

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

Εις το Αρχείον

ενεργηθείσης της αιτήσεως τού αναφερομένου επί άλλης αιτήσεώς του.

                Αθήναι την 14 9βρίου 1855

                            (υπογραφή)

About the author

Σωτήριος Δ. Μασταγκάς

Ο Σωτήριος Μασταγκάς γεννήθηκε και ζει στο Λιτόχωρο.
Είναι απόστρατος αξιωματικός του Στρατού.
Πτυχιούχος Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών.
Ασχολείται με την έρευνα και τη συγγραφή της τοπικής ιστορίας του Λιτοχώρου.

Add Comment

Click here to post a comment

Πρόσφατα άρθρα